Gdy każdy litr jest taki sam, liczy się cała reszta
Benzyny nigdy nie próbujesz. Próbuje jej Twój samochód.
Ze wszystkiego, co kupują konsumenci, paliwo jest chyba produktem, którego najmniej doświadczamy zmysłami. Ma zapach, owszem (ostry i nie do pomylenia), ale nikt jeszcze nie wybrał stacji dlatego, że bardziej odpowiadał mu bukiet tamtejszej benzyny bezołowiowej.
Zatrzymujemy się, bo w baku robi się pusto. Albo dlatego, że tablica przy drodze obiecuje paliwo o kilka groszy tańsze niż na stacji po drugiej stronie ulicy.
Ekonomiści mają na takie produkty swoją nazwę: towary masowe. Benzyna jest chyba najczystszym przykładem.
Ta czystość staje się dla sprzedawców paliw coraz bardziej niewygodna. Wahania cen ropy, coraz ostrzejsza konkurencja i samochody elektryczne, które zmieniają nawyki kierowców, sprawiają, że sprzedaż paliwa to biznes, w którym niewiele jest miejsca na wyróżnienie się. Jeden litr niczym nie różni się od drugiego. Jeśli jedynym powodem, dla którego klient Cię wybiera, jest cena, jutro może Ci go odebrać konkurent.
Problem sieci stacji paliw wykracza więc poza samo paliwo. Z tym samym mierzą się linie lotnicze, banki, operatorzy telekomunikacyjni i dostawcy mediów: co się dzieje, gdy produktu nie da się już odróżnić od konkurencji?
Coraz częściej odpowiedź brzmi: przestać konkurować produktem.
Przez lata branża reagowała w prosty sposób: zaczęła sprzedawać coś więcej niż benzynę.
Nowoczesna stacja paliw zamieniła się w coś na kształt małej ulicy handlowej. Kawiarnie, sklepy convenience, paczkomaty, myjnie i jedzenie na wynos odpowiadają za coraz większą część zysków. Samochody elektryczne przyspieszyły ten trend. Postój, który kiedyś trwał pięć minut, wkrótce może trwać dwadzieścia. Klienci mają czas, by się rozejrzeć, zjeść i wydać pieniądze.


Lepsza kanapka nie rozwiązuje jednak problemu u źródła. Dodaje tylko kolejny produkt do paragonu.
Ciekawsze jest inne pytanie: kto właściwie zatrzymuje się na stacji?
Przez dziesięciolecia sprzedawcy paliw widzieli w kierowcach anonimowych klientów połączonych wspólną potrzebą. Dziś najskuteczniejsi operatorzy coraz częściej widzą w nich ludzi z różnych społeczności, o różnych stylach życia i pasjach.
Jedni przyjeżdżają z bagażnikiem rowerowym na dachu i spędzają weekendy na górskich szlakach. Inni co tydzień pokonują setki kilometrów służbowo. Niektórzy są zagorzałymi kibicami piłkarskimi. Inni mają zwierzęta domowe, są graczami albo młodymi rodzicami.
Wszyscy kupują to samo paliwo, ale każdy nadaje mu inne znaczenie.
Szczególnie dobrze widać to w programach lojalnościowych, gdzie wielu operatorów wciąż toczy wczorajszą bitwę. Typowy katalog nagród oferuje zniżki na paliwo, ogólne bony albo cashback. Takie nagrody wyglądają na hojne, ale mają zasadniczą wadę: szybko się o nich zapomina. Bon na wszystko nie znaczy nic.

Alternatywą jest nagradzanie klientów raczej jako członków społeczności niż posiadaczy konta. Chodzi o to, by poznać ludzi na tyle dobrze, żeby zaproponować im coś, co wydaje się stworzone właśnie dla nich.
Ta zasada sprawdziła się już daleko poza branżą paliwową.
W Nowej Zelandii dzięki Sharetank firmy Z Energy rodziny i grupy mogą kupować paliwo po stałej cenie i przechowywać je w cyfrowym zbiorniku. Towar o zmiennej cenie staje się w ten sposób wspólnym zapasem całej rodziny. Gdzie indziej programy lojalnościowe zbudowane wokół zdrowia, sportu, rozrywki i hobby pokazały, że klienci stają się wyjątkowo lojalni, gdy marka odzwierciedla to, kim są, i wykracza poza same zakupy.
Włochy mają własny wzorcowy przykład: dwadzieścia lat temu Esso uruchomiło kampanię lojalnościową, której główną nagrodą był limitowany zielony rower górski zaprojektowany przez Pininfarinę. Sam rower trudno nazwać rewolucyjnym. A jednak miliony Włochów wciąż go pamiętają.

Mało kto pamięta, ile kosztowała wtedy benzyna. Na tym polega różnica między rabatem a symbolem. Rabat znika w chwili, gdy zostanie wykorzystany. Symbol zostaje w pamięci, bo staje się częścią czyjejś historii.
Ta lekcja wykracza poza programy lojalnościowe. Najcenniejsze dane we współczesnym handlu nie są już demograficzne. Wiek, dochód i kod pocztowy mówią zaskakująco niewiele o tym, dlaczego ludzie wybierają jedną markę zamiast innej. Często znacznie więcej mówi to, jak się zachowują, co ich pasjonuje i do czego dążą.
Dwóch kierowców w tym samym wieku i o tych samych dochodach może podjechać do tego samego dystrybutora i zatankować tyle samo paliwa. Dla jednego jazda to wolność, status i osiągi. Dla drugiego to po prostu sposób, żeby się przemieścić. Jeśli potraktujesz ich tak samo, obaj dostaną bezosobową obsługę. Jeśli zrozumiesz różnicę, z każdym z nich porozmawiasz inaczej.
Zostaje jeszcze jedno źródło przewagi, może najstarsze: ludzie.
W czasach, gdy coraz większą rolę odgrywają aplikacje, automatyzacja i samoobsługa, osoba za ladą może być jedynym ludzkim kontaktem klienta z marką.
Ten moment ma większe znaczenie, niż wiele firm sobie uświadamia.
Nieżyjący już Jan Carlzon, który w latach 80. odmienił Scandinavian Airlines, spopularyzował pojęcie „momentu prawdy”: każdy kontakt z firmą wpływa na to, jak klient ją postrzega. Większość takich kontaktów trwa zaledwie kilka sekund. Z tych sekund buduje się jednak reputacja, zaufanie i lojalność.
Ta sama zasada obowiązuje na stacji paliw.
Życzliwe powitanie, trafna rekomendacja albo po prostu to, że ktoś rozpozna w Tobie stałego klienta, dają coś, czego nie zastąpi żaden rabat. Relacje to wciąż jedna z niewielu przewag konkurencyjnych, których nie da się skopiować z dnia na dzień.
Nic z tego nie zmienia podstawowej prawdy: benzyna to benzyna.
Sama benzyna nadal będzie wszędzie niemal taka sama, a kierowcy wciąż będą ją kupować w pośpiechu, zerkając na ceny. Ale wartość rzadko tkwi wyłącznie w produkcie. Gdy w kolejnych branżach produkty stają się towarem masowym, przewaga konkurencyjna przenosi się gdzie indziej: liczy się to, kim jest klient, do jakich grup czuje, że należy, czego doświadcza i jakie ma relacje z ludźmi.
Przyszłość sprzedaży paliw może więc mieć zaskakująco mało wspólnego z paliwem. Sukces niekoniecznie odniosą firmy, które sprzedają lepszy litr benzyny. Odniosą go te, które lepiej rozumieją człowieka, który go kupuje.




